Emekli tarih öğretmeni M.S. Kencheshaov ağzından Zeyuko (Зеюко) köyü hakkında verilen bilgiler :
Kafkasya’nın bu güzel köşesi olan memleketimin muhteşem doğasını anlatmaya nasıl başlamayayım?
Yükseklerde parıldayan güneş, gün be gün, Büyük ve Küçük Zelençuk olarak adlandırılan dağ nehirlerinin sarp kıyıları üzerinde yol alır.
Ve her iki Zelençuk’un vadilerinin birbirine çok yaklaştığı yerde, milyonlarca yıl boyunca yoğun ve sulu çimlerle kaplanan geniş taş dağların arasında, Karaçay-Çerkesya’nın köyleri sıkı bir şekilde yerleşmiştir.
Bunların arasında bahsedeceğimiz köy de var: Zeyuko köyü.
Adı Çerkesçeden çevrildiğinde “Kızılcık Vadisi” anlamına geliyor, çünkü burada bol miktarda sulu kırmızı kızılcık meyvesi yetişiyor.
İşte Zeyuko köyünün geçmişteki ve şimdiki tarihsel-coğrafi adresi: Zeikue 3 Batalpaşa Bölümü, Atazukinski Köyü, Elburganski İlçesi, 1836 yılında Çerkes prensi Bekmurza Atazukin tarafından kurulmuştur.
Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti, Habez İlçesi, Zeyuko Köyü, Moskova’dan 1200-1300 km uzaklıktadır. En yakın demiryolu ise Karaçay-Çerkesya’nın başkenti Çerkessk’te, 25 km uzaklıktadır. Çerkeslerin Urupa Nehri ve diğer yerlerden iki Zelençuk nehrinin kıyılarına göçü 1833’ten 1850’ye kadar sürdü ve yaşlıların anlattığına göre, köyümüz Mara’dan göç ederek, yankı anlamına gelen “Echo” adını taşıyan dağın eteklerine yerleşti.
Göç, yerel prens Bekmurza Atazukın tarafından yönetildi ve köy onun onuruna isimlendirildi. Komşu köyden başka bir prens, burayı terk edip daha kuzeye, Ashabovo pınarının bulunduğu bölgeye taşınmayı tavsiye etti, köyümüz bugün hâlâ orada bulunmaktadır.
Göçmenler yerleşik bir yaşam sürdüler.
Sıradan halkın hayatı hiç de kolay değildi. Prens Atazhukin önderliğindeki zenginler, köylüleri ezip duruyordu.
Köylüler ya onlar için çalışıyor ya da onlardan küçük toprak parçalarını ağır koşullarla kiralıyorlardı. Burada hayvanlarını otlatıyor, mısır ve darı yetiştiriyorlardı başka mahsullerden haberleri bile yoktu, ama çoğu zaman zorlu bir günün ardından tek yiyecekleri, kiraz ağacının tatlı ve ekşi meyveleriydi.
Köylüler toprağı tahta sabanla sürüyor, olgunlaşmış darıyı orakla biçiyor, mısırı ise sürekli güneşten bronzlaşmış, aralıksız çalışmaktan kuru ve pürüzlü elleriyle koparıyorlardı.
Ancak hasatlar yetersizdi, yeni hasada kadar tahıl yetmiyordu, yine zenginlerin yanına (yardım istemek için) gitmek zorunda kalıyorlardı. Kölelikten kurtulamıyorlardı.
Yoksullar, temelsiz, kerpiç duvarlı, sazdan çatılı ve toprak zeminli dumanlı kulübelerde yaşıyorlardı.
Kronik yetersiz beslenme ve kirli yaşam koşulları nedeniyle, köyde sık sık salgınlar patlak veriyordu: kolera değilse tifüs, tifüs değilse veba ya da çiçek hastalığı.
Zeikue2: İnsanlar, her ne kadar hâlâ çarlık ve yerel beylerin çifte baskısı altında olsalar da, yavaş yavaş yaşamlarını değiştirmeye başladılar ve daha iyi bir hayat sürmeye başladılar.
Yine de ulusal kültürlerini geliştirmeye devam ettiler, halklarının en iyi geleneklerini unutmadılar, büyüklerine saygı gösterdiler, onlara karşı gelmediler, önlerine geçmediler, nazikçe konuştular, büyükleri içeri girdiğinde ayağa kalktılar.
Zamanla ülkeye kolektifleştirme geldi ve partinin birleşme çağrısı bizim Zeikue köyümüze de ulaştı.
Başlangıçta 1929 yılında birkaç aile sozy ve tozylar halinde birleştirildi.
Daha sonra bunlar kolhozlara dönüştürüldü. Bunların sayısı dörttü. 1935 yılında dört küçük kolhoz, “Andreevsky” ve “Krasnaya Çerkesya” olmak üzere ikiye birleştirildi.
Aynı dönemde bunlar pek zengin değildi. Her iki kolhozun toplamda sadece yetmiş baş sığır, küçük bir koyun sürüsü, otuz iş atı ve yirmi öküzü vardı.
Ancak emeğin kolektifleştirilmesinin avantajı o kadar açıktı ki, bir yıl içinde köyün neredeyse tüm sakinleri tarım kooperatiflerine katıldı.
Kolektifleşmenin hiç sürtüşme olmadan gerçekleştiği söylenemez.
Eski kolhozcular, sadece mısır ve kabağaya alışkın insanlara buğday ve ayçiçeği ekiminin gerekliliğini açıklamanın ne kadar zor olduğunu hatırlıyorlar.
Ancak çok daha sonra, 1933 yılı civarında, kolhozun otoritesi kesin olarak yerleşti.
Buna özellikle devletin buraya gönderdiği ilk traktörler ve ekme makineleri ile ilk iyi hasatlar, özellikle de o zamana kadar bilinmeyen yeni ürünlerin hasatları yardımcı oldu.
Her iki kolhozun da sabah akşam ustaların çalıştığı kendi demirhaneleri vardı. Kolhoz tarafından toplulaştırılan ambarları onarıyorlardı. Rusya’nın merkezinde zafer kazanan devrim, hızla tüm ülkeye yayıldı. 1917 yılının Mart ayının ilk günlerinde, Kafkasya’nın tüm yerleşim yerlerinde çarlığın devrildiği haberi yayıldı.
Ulusal baskıların devam etmesi, Ekim Devrimi’nin arifesinde Rusya’nın ulusal bölgelerinde, Çerkesya ve bizim Zeyuko köyümüz de dahil olmak üzere, ulusal kurtuluş hareketinin giderek güçlenmesine yol açtı.
1918 yılının Şubat ayında, bölgemizde Batalpaşa Bölümü Sovyetleri’nin ilk kongresinde Sovyet iktidarı ilan edildi.
Düşmanlar yeni yaşamı nefretle karşıladılar. Bu nedenle, Eylül 1918’de yerel bir karşı-devrimci grup, bölgemizi ve bizim köyümüzü de ele geçirdi, ancak Ocak 1920’de kurtarıcılarımız gelene kadar köy konseyi yeraltında faaliyetlerini sürdürdü.
Bundan sonra, tüm iktidar halkın eline geçti ve tüm işleri Konsey, parti hücreleriyle birlikte yürüttü.
40’lı yıllar gelmişti. Her şey yoluna girmiş gibi görünüyordu: kolhozcular, iş günü karşılığında çalışsalar da daha refah içinde yaşamaya başlamışlardı, gençler Kızıl Ordu’da dürüst ve vicdanlı bir şekilde görev yapıyordu.
Ancak barışçıl çalışma, Alman-faşist işgalcilerin vatanımıza saldırmasıyla kesintiye uğradı.
Tüm halk, özellikle de Zeyuko köyü sakinleri, partinin “Her şey cephe için, her şey zafer için” çağrısına yanıt verdiler.
Sadece bizim köyümüzden 500 kişi cepheye gitti; bunların çoğu gönüllüler ve gençlerdi, ancak 200’den fazla kişi savaş alanından geri dönmedi.
Alman faşistleri halk ekonomisine büyük zarar verdiler.
Kollektif çiftliğin mal varlığı yağmalandı; sığırların tamamı çalındı.
Okul binası yıkıldı. Ancak köy sakinleri, savaşın tüm bu ağır sonuçlarını aşmak için el ele verdiler.
Günümüz Zeyuko köyünde ayrı bir Köy Konseyi, “Zeyukovsky” kolhozu, 300 kişilik güzel bir 2 katlı Kültür Evi, sağlık ocağı, “Zvezdochka” anaokulu ve aydınlık 3 katlı bir okul binası bulunmaktadır.
2001 yılı itibarıyla köyümüzün nüfusu 2656 kişidir,ancak resmi olmayan güncel nüfus 4000 kisi üzerindedir.
Aydınlık Mala Zelenchuk Nehri akıyor, Zeyuko köyünde çocuklar doğuyor ve ne yazık ki, yaşlılar ölüyor.
Hayatın kanunu budur. Ancak toprak ebedidir ve onu süren, tohum ekip hasat toplayan insanların ona olan sevgisi de sonsuzdur.
Onların emeği, kuruyacağından korkmadan içtiğimiz bir pınara benzer.
Zeyuko ( Зеюко) köyünde bulunan Çerkes aile isimleri
Къуажэдэсхэм я унагъуэц1эхэр
1 Абидокъуэ Абидоков
2 lэгуей Агоев
3 Аргун Аргунов
4 Альборэ Альборов
5 Аджыр Агиров
6 Биикъуэ Биюков
7 Багъ Багов
8 Балэ Балов
9 Бэчыр Бекиров
10 Будыщ Будышев
11 Борей Бураев
12 Борэныкъуэ Борануков
13 Багъ Багов
14 Бэв Бавов
15 Бэрдыкъуэ Бердков
16 Бэдракъ Бодраков
17 Выкхъэ Выков
18 Гуагуэ Гогов
19 Джэрджэ Гергов
20 Гъуэт Готов
21 Гуажэ Гожев
22 Дыщэк1 Дышеков
23 Жэмзар Джамзаров
24 Дыгъужь Дугужев
25 Думэныщ Думанишев
26 Есэней Есенеев
27 Зэубыд Заубидов
28 Къэрабэ –
29 Гуэдзэ Кодзов
30 Къумыкъу Кумуков
31 Късал Ксалов
32 Къэрэшей Карачаев
33 Чэнджэщауэ Кенчешаов
34 Къэзэнокъуэ Казаноков
35 Чыржын Киржинов
36 Къардэн Карданов
37 К1ыт1э Китов
38 Гундэхъу Кундохов
39 Джэлэш Келешхов
40 Къэнэмэт Канаматов
41 Къэнтемыр Кантемиров
42 Къэрмокъуэ Кармоков
43 Гуэнгъэпщ –
44 Джэтауэ Кетаов
45 Кхъуэнэ Конов
46 Къалмыкъ Калмыков
47 Лэмокъуэ Ламоков
48 Лахъу Лахов
49 Мусэ Мусов
50 Мэлей Молеев
51 Мыжей Мижаев
52 Мэкъушэ Макушев
53 Молэ Молов
54 Мыщхъуэжь Мисходжев
55 Мыхьэмэт Магометов
56 Мэкъуауэ Макаов
57 Мамхэгъ Мамхягов
58 Уэтэр Отаров
59 Уэз Озов
60 Уэекъуэ Оёков
61 Уэрзэлы Орзалиев
62 Пащ1э Пачев
63 Пщы1эжь Пшиазов
64 П1ап1шу Папшуов
65 Разэ Разов
66 Согуэ Сакиев
67 Сакий Сакиев
68 Тэтэрщауэ Татаршаов
69 Тхыгъуэ Тхигов
70 Туаршы Туаршев
71 Быж Урумов
72 Урым Урумов
73 Хьэт1охъущокъуэ Хатукшоков
74 Хъуэц Хоцев
75 Хутэ Хутов
76 Хьэбэч Хабеков
77 Хьэгъундокъуэ Хахандуков
78 Хьэпэнц1ыв Хапанцев
79 Хъубий Хубиев
80 Шэрджэс Черкесов
81 Щынахъуэ Шнахов
82 Шыгъушэ Шугушев
83 Щауэ Шаов
84 Шурдым Шурдумов
85 Шк1ахъуэ Шкахов
86 Шоджэн Шогенов
87 Шорэ Шоров
88 Шк1эжь Шкязов
89 Ещрокъуэ Эрмоков
