Çocukların ilk adımının kutlanması : Lheteuve/Лъэтегъэуцу/Лъэтеувэ
Geleneksel olarak Lheteuve, çocuğun ilk yaşında ya da biraz daha geç bir dönemde kutlanır.Bu kutlama, her şeyden önce bir aile bayramıdır ve çocuğun hem baba hem de anne tarafındaki akrabaları, komşuları ve aile dostları davet edilir.
Geçmişte, çocuğun ilk adımını kutlamak için at yarışları ve kurban törenleri düzenlenirdi.
Bu bayramın ana etkinlikleri, ailenin en saygın veya en yaşlı kadını tarafından yürütülür. Çocuğun bacakları bağlanarak düz bir taşın üzerine oturtulur, ardından “bağlar” makasla kesilir ve çocuğun taş gibi sağlam ayakları üzerinde durması dilenir (“Мыжъо пытэм фэдэу ылъакъо пытэу терэт!»)(Sert bir taş gibi yere sert bassın) denilirdi.
İlk adım kutlaması için özel olarak mayasız ekmek pişirilir ve bu ekmekle tüm katılımcılara ikramda bulunulur.
Bu ekmeğin anlamlı bir adı vardır: “«мыкlу-мыпш»” (kelime anlamıyla “yürümüyor, emeklemiyor”), bu isim çocuğun henüz çok emin adımlarla yürüyemediği, ancak emeklemek de istemediği ara durumunu simgeler.
Kabardey Çerkeslerinde genellikle mıklu-mıpşh’ın yerine bir tür helva (хьэлыуэ) gelir, bu bal, buğday unu ve eritilmiş yağdan yapılan Çerkes ulusal yemeğidir.
Çocuğun ayağı mıkue-mıpş veya halue üzerine konur. Ardından çocuk, önceden belirli mesleklerle bir şekilde bağlantılı nesnelerin yerleştirildiği lane adlı masaya götürülür.
Çocuğun dokunduğu nesnenin simgelediği mesleğin, gelecekte ona kolay geleceğine inanılırdı.
Eskiden masaya geleneksel olarak hançer, tespih, at koşum takımının bir parçası, Kuran, gaziri, iplik, makas, müzik aletleri veya bunları simgeleyen nesneler konurdu.
Günümüz dünyasında ise bu nesnelerin arasına kalem, kitap, cüzdan, stetoskop veya şırınga gibi, orada bulunanların hayal gücünün elverdiği her şey eklenmiştir.
Bayramda sağlık dilekleri – hohu – söylenirdi. İşte bir kız çocuğu için bir sağlık dilek örneği:
Чэтым фэдэу Iушъашъэу,
Мэлым фэдэу Iушъабэу,
Бын къэбари римыхэу,
Зэхихырэм фэшъыпкъэу,
Къыдэхъурэр мышъончъэу,
Чэфынчъагъи къемыкIоу,
КъэкIо-накIохэр къеупчIэу,
УпчIэжьэгъоу яIэнэу,
Акъылэгъуи афэхъоу,
ГъэшIэ кIахь иIэнэу,
Ныбжьыр щытхъоу ыхьынэу фэсэIо!
(Даут Пэрэныкъу)
Çerkes folklorunda, çocuğun attığı ilk adımı kutlayan bir dizi şarkı vardır.
İşte bunlardan bazıları; muhtemelen çoğunuzun bildiği şarkılardır:
Тий-тий шIы, сикIал!
Тий-тий шIы, сишъау!
Лъэтеуцор насыпышху.
ЧIыпIэ икIи лъэубэкъу шIы!
Уитатэр егъэгушIу,
Исанэ ащ регъаж,
Тий-тий шIы, сижъуагъу!
Тий-тий шIы, сиIэшIу!
Узыхахьэрэм щыщ ухъунэу,
Пыир о пцIэ ыгъэщынэу,
ШIыкIэ-IуакIэм уфэIазэу,
Гъогу дахэ утехьанэу,
Нани, тати къыпфэлъаIо!
***
Лъабэ цIыкIухэр ди-ди,
Лъабэ цIыкIухэр ди-ди,
Нанэрэ дадэрэ пхъэ дакъэжь,
Я жьэгужьыр пхъэ дакъэжь,
Я жьэгужьыр пхъэжь мафIэ.
Ди-ди.
Лъабэ цIыкIухэр ди-ди.
Лъабэм банэ хоуэрэ,
Нанэ вакъэ пхуещIырэ.
Ди-ди,
Лъабэ цIыкIухэр ди-ди,
Мыщэм хуэдэу тоуэрэ,
Уашхэ хуэдэу зожэрэ.
Ди-ди,
Лъабэ цIыкIухэр ди-ди
Ayrıca, kulağımıza pek aşina olmayan bir şarkının sözleri de günümüze ulaşmıştır.
Bu sözler 1997 yılında Türkiye’de kaydedilmiştir.
Мэуджы, мэуджы, нынэ,
Зэрэуджрэм шъукъеплъ,
Чылэр зэплъырэр ылъакъу,
ЫлъэкъуитIуи тыжьын,
Ыни тыжьын бзыхьаф,
Ыпи тыжьын уIугъ,
Мэуджы, мэуджы, нынэ,
Зэрэуджрэм шъукъеплъ,
Чылэр зэплъырэр ылъакъуа,
ЫлъэкъуитIуи тыжьына,
Ыни тыжьын бзыхьаф,
Ыпи тыжьын уIугъ.
Мэуджы, нынэ, мэуджы, мэуджы,
СикIэлэжъые дахэр мэуджы.
Мэуджы, нынэ, мэуджы, мэуджы,
Агъэуджышъ мэуджы.
Къеуджахьышъ мэуджы.
Мэуджы, нынэ, мэуджы, мэуджы.
СикIэлэ дахэр мэуджы.
Kaynak: https://t.me/adige_channel/3065
Video: https://www.facebook.com/share/r/17Hk9mXnad
